Przemysław Witkowski
fot. Mikołaj Starzyński

Oprowadzanie po wystawie Kseruj i rozdawaj! Ziny i prasa niezależna w Polsce w dobie transformacji, które poprowadzi dr Przemysław Witkowski.

10 października 2026 | 13.00 – 14.30
Muzeum Karykatury, ul. Kozia 11


Wstęp na oprowadzanie w cenie biletu na wystawę.


Bilety dostępne w kasie muzeum
oraz w sklepie online: 
https://bilety.muzeumkarykatury.pl/

Przemysław Witkowski zamierza pokazać, jak z niszy najróżniejsze tematy wjechały do głównego nurtu życia politycznego. I jak z tej wielkiej ideologicznej zinowej magmy dołączyły do popkulturowej mieszanki: black metal, neofolk i flayersy, skłoty i streaight edge, Kriszna i Budda, Wielka Matka zamiast Boga Ojca, tantra i zioła, budżet partycypacyjny i prawa lokatorskie, marihuana, amfetamina i sporty walki, turbolechici i wyzwolenie zwierząt, teorie spiskowe i Big Pharma, alternatywna medycyna, nowe ruchy religijne, radykalny feminizm, geje i lesbijki, weganizm, prawa zwierząt, wywrotowa fantastyka, obrazoburcza poezja, walka z futrzarzami i medytacja.

Przyjrzymy się skinheadom i punkowcom, monarchistom i nacjonalistom, nazistom i anarchistom, altmedowcom i feministkom, rodzimowiercom, krisznowcom, weganom, obrońcom zwierząt, nacbolom, faszystom i satanistom – całej rzeszy nisz, które wniosły iskrę idei w nasz polityczną przestrzeń.

dr Przemysław Witkowski, adiunkt w Uniwersytecie Civitas i zastępca dyrektora Instytutu Narutowicza, badacz ekstremizmów politycznych, inicjator powstania kolekcji zinów politycznych w Instytucie Narutowicza.

O wystawie

Lata 80. i 90. XX wieku stanowiły czas największego rozkwitu niszowej, niezależnej prasy. Na powielaczach powstawały biuletyny opozycji politycznej, w domach kultury miłośnicy science fiction drukowali nielegalne tłumaczenia klasyków gatunku i własne pierwsze próby literackie. Kserokopiarka, urządzenie mające ułatwiać pracę biurową w kapitalistycznej korporacji, stała się wówczas narzędziem oporu, rozsadnikiem myśli kontestacyjnej i sztuki awangardowej. Ziny, bez względu na poglądy swoich twórców, stały się elementem transformacji ustrojowej. Na ich łamach toczyła się dyskusja o zmieniającym się świecie, obawach i nadziejach, jakie budził nowy ustrój polityczny. Wiele twórczyń i wielu twórców zinów oraz prasy niezależnej w III RP weszło do mainstreamu – do świata polityki, nauki i sztuki.

Publikacje niezależne zawsze towarzyszyły społecznym i politycznym przełomom. Powstawały wszędzie tam, gdzie oficjalny obieg informacji okazywał się niewystarczający, podlegał kontroli lub nie dawał przestrzeni do rozwoju nowych idei. Zanim pojawiło się określenie „zin”, istniała już praktyka samodzielnego tworzenia i rozpowszechniania druków, które pełniły funkcje: narzędzi komunikacji, manifestów, komentarzy i świadectw swojego czasu.

Samodzielne wydawanie i niezależna dystrybucja mogą służyć zarówno wspieraniu emancypacji oraz krytyce władzy, jak i rozpowszechnianiu idei wykluczających czy autorytarnych. W tym sensie ziny stanowią źródło informacji cennych dla badaczy historii kultury niezależnej i społecznych konfliktów. Dokumentują nie tylko poglądy swoich twórców, lecz także mechanizmy, dzięki którym idee zyskują materialną formę i własny, pozainstytucjonalny obieg.

Wystawa organizowana we współpracy z Instytutem Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza w Warszawie.