Oprowadzanie po wystawie Kseruj i rozdawaj! Ziny i prasa niezależna w Polsce w dobie transformacji, które poprowadzi Tomek Lipiński.

24 października 2026 | 13.00 – 14.30

Muzeum Karykatury, ul. Kozia 11

Wstęp na oprowadzanie w cenie biletu na wystawę.

Bilety dostępne w kasie muzeum

oraz w sklepie online: https://tiny.pl/pt5-9s4xy

Po wystawie oprowadzi Tomek Lipiński, który z własnej perspektywy przybliży uczestnikom fenomen zinów. Jak sam mówi: „Byłem w samym środku fanzinowej eksplozji pod koniec lat 70.”

TOMEK LIPIŃSKI – polski muzyk rockowy (wokalista i gitarzysta, kompozytor, autor piosenek). Urodził się w 1955 roku w Warszawie. Po maturze krótko studiował na warszawskiej ASP. Lider i współzałożyciel zespołów TILT i Brygada Kryzys, współtworzył też zespól Fotoness. Współpracował m.in. z Izraelem, nagrywał również pod swoim imieniem i nazwiskiem (album „Nie pytaj mnie” z 1994 i „To, czego pragniesz” 2016). Wokalista, gitarzysta, jest autorem lub współautorem m.in. takich przebojów jak „Centrala”, „Mówię ci, że”, „To co czujesz, to co wiesz”, „Nie wierzę politykom”, „Runął już ostatni mur”, „Jeszcze będzie przepięknie”, „Nie pytaj mnie co jest dobre, a co złe” i wielu innych. W 2021 roku otrzymał Złotego Fryderyka za całokształt osiągnięć artystycznych oraz „Człowieka ze Złotym Uchem” za „szczególną wrażliwość muzyczną i kunszt słowa”. Jest laureatem Nagrody Stulecia Zaiksu, Superjedynki 2004, Nagrody m. st. Warszawy 2025 oraz Paszportu Polityki jako Kreator Kultury 2025.

O wystawie

Lata 80. i 90. XX wieku stanowiły czas największego rozkwitu niszowej, niezależnej prasy. Na powielaczach powstawały biuletyny opozycji politycznej, w domach kultury miłośnicy science fiction drukowali nielegalne tłumaczenia klasyków gatunku i własne pierwsze próby literackie. Kserokopiarka, urządzenie mające ułatwiać pracę biurową w kapitalistycznej korporacji, stała się wówczas narzędziem oporu, rozsadnikiem myśli kontestacyjnej i sztuki awangardowej. Ziny, bez względu na poglądy swoich twórców, stały się elementem transformacji ustrojowej. Na ich łamach toczyła się dyskusja o zmieniającym się świecie, obawach i nadziejach, jakie budził nowy ustrój polityczny. Wiele twórczyń i wielu twórców zinów oraz prasy niezależnej w III RP weszło do mainstreamu – do świata polityki, nauki i sztuki.

Publikacje niezależne zawsze towarzyszyły społecznym i politycznym przełomom. Powstawały wszędzie tam, gdzie oficjalny obieg informacji okazywał się niewystarczający, podlegał kontroli lub nie dawał przestrzeni do rozwoju nowych idei. Zanim pojawiło się określenie „zin”, istniała już praktyka samodzielnego tworzenia i rozpowszechniania druków, które pełniły funkcje: narzędzi komunikacji, manifestów, komentarzy i świadectw swojego czasu.

Samodzielne wydawanie i niezależna dystrybucja mogą służyć zarówno wspieraniu emancypacji oraz krytyce władzy, jak i rozpowszechnianiu idei wykluczających czy autorytarnych. W tym sensie ziny stanowią źródło informacji cennych dla badaczy historii kultury niezależnej i społecznych konfliktów. Dokumentują nie tylko poglądy swoich twórców, lecz także mechanizmy, dzięki którym idee zyskują materialną formę i własny, pozainstytucjonalny obieg.

Wystawa organizowana we współpracy z Instytutem Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza w Warszawie.